{"id":7857,"date":"2024-01-16T13:00:06","date_gmt":"2024-01-16T13:00:06","guid":{"rendered":"https:\/\/hubertpietka.bialystok.pl\/?page_id=7857"},"modified":"2024-01-16T13:00:06","modified_gmt":"2024-01-16T13:00:06","slug":"moralne-aspekty-ochrony-zycia-wedle-podejscia-klasycznego","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/hubertpietka.bialystok.pl\/?page_id=7857","title":{"rendered":"Moralne aspekty ochrony \u017cycia – wedle podej\u015bcia klasycznego"},"content":{"rendered":"\n

SPIS TRE\u015aCI<\/em><\/p>\n\n\n\n

Wst\u0119p\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Rozdz. I Pozytywna apologia \u017cycia.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Wedle uj\u0119cia filozoficznego<\/li>\n\n\n\n
  2. Wed\u0142ug staro\u017cytnej triady\u00a0<\/li>\n\n\n\n
  3. Jako zach\u0119ta do pracy\u00a0<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    Rozdz. II Warunkowania moralne ochrony \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

    1. Wed\u0142ug Dekalogu<\/em> – prawo do \u017cycia dla ka\u017cdego\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n

    2. Wed\u0142ug filozofii dialogu \u2013 granice cz\u0142owieka<\/p>\n\n\n\n

    3. Amoralno\u015b\u0107 jako zaprzeczenie cz\u0142owiecze\u0144stwa\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n

    Rozdz. III Warto\u015bci uniwersalne w s\u0142u\u017cbie \u017cycia.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

    \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 1. Sprawiedliwo\u015b\u0107<\/p>\n\n\n\n

    2. Uczciwo\u015b\u0107\u00a0<\/p>\n\n\n\n

    3. Wed\u0142ug Dezyderat<\/em>y\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n

    Zamiast zako\u0144czenia \u2013 dlaczego warto\u015bci?\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n

    Bibliografia\u00a0<\/p>\n\n\n\n

    Aneks\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n

      \n
    1. Modlitwa o pogod\u0119 ducha<\/em><\/li>\n\n\n\n
    2. Miejmy nadziej\u0119!\u00a0<\/em><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

      WST\u0118P<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Dlaczego warto\u015b\u0107 \u017cycia jest a\u017c tak wa\u017cna, \u017ce staje si\u0119 fundamentem dla wszystkich innych warto\u015bci rozumianych w\u0142a\u015bciwie w spos\u00f3b klasyczny?<\/p>\n\n\n\n

      W tej pracy autor postara si\u0119 to przedstawi\u0107 z r\u00f3\u017cnych punkt\u00f3w widzenia, k\u0142ad\u0105c nacisk na pozytywn\u0105 tradycj\u0119 filozoficzn\u0105 i chrze\u015bcija\u0144skie rozumienie tej kwestii, nie pomijaj\u0105c aspekt\u00f3w im przeciwnych.<\/p>\n\n\n\n

      Jednak z racji na obj\u0119to\u015b\u0107 tej monografii autor nie ro\u015bci sobie pretensji do pe\u0142nego wykorzystania tematu. Rozwa\u017cania nad afirmacj\u0105 \u017cycia, s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 pe\u0142ni cz\u0142owiecze\u0144stwa w zgodzie z \u017cyciem moralnym warto\u015bciami – stanowi tu przycz\u00f3\u0142ek do podej\u015bcia raczej eseistycznego. Maj\u0105cego za zadanie przedstawienie najbardziej wa\u017ckich kwestii w temacie pracy.<\/p>\n\n\n\n

      Spu\u015bcizna klasyczna w podej\u015bciu do tematu \u017cycia z r\u00f3\u017cnych stron jest przecie\u017c przeobfita. Na pewno mo\u017cna by na to zadanie spojrze\u0107 i ze stron jeszcze innych. Autor jednak tutaj skupi\u0142 si\u0119, by przedstawi\u0107 warto\u015b\u0107 \u017cycia, jako podstaw\u0119 ku refleksji nad \u017cyciem jego pe\u0142ni\u0105 w zgodzie ze sob\u0105, \u015bwiatem i drugim cz\u0142owiekiem.<\/p>\n\n\n\n

      Mam nadziej\u0119, \u017ce zadanie to zosta\u0142o wykonane dostatecznie.<\/p>\n\n\n\n

      Dzi\u0119kuj\u0119 wszystkim, kt\u00f3rzy przyczynili si\u0119 do powstania tej pracy.<\/p>\n\n\n\n

      Rozdz. I Pozytywna apologia \u017cycia.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Apologia \u017cycia wi\u0105\u017ce si\u0119 z jego afirmacj\u0105. Afirmacja ta nie polega tylko na dostrzegania pozytywnych aspekt\u00f3w \u017cycia, lecz tak\u017ce na pogodzeniu si\u0119 z r\u00f3\u017cnymi jego ciemniejszymi, trudniejszymi sprawami. W my\u015bl zasady, by:<\/p>\n\n\n\n

      \u201ezaakceptowa\u0107 te\u017c to, czego nie mo\u017cna zmieni\u0107\u201d[1]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

        \n
      1. <\/strong>Wedle uj\u0119cia filozoficznego<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

        Ju\u017c w staro\u017cytnym nurcie filozoficznym stoik\u00f3w ta zasada by\u0142a zdecydowanie podkre\u015blona, by czerpa\u0107 rado\u015b\u0107 z \u017cycia, a jednocze\u015bnie godzi\u0107 si\u0119 z tym, co nieuniknione w \u017cyciu ludzkim, czyli chocia\u017cby z cierpieniem. Ta szko\u0142a filozoficzna, pochodz\u0105ca z VI w. p.n.e. stawia\u0142a nacisk na \u017cycie cnot\u0105, czyli tak naprawd\u0119 warto\u015bciami moralnymi. Nurt ten przebiega przez ca\u0142e dzieje cz\u0142owieka i jego podej\u015bcia filozoficznego do \u017cycia a\u017c do dzisiaj.<\/p>\n\n\n\n

        R\u00f3wnie\u017c w rozumieniu chrze\u015bcija\u0144skim, w partycypacji za\u0142o\u017ce\u0144 stoickich na religi\u0119 \u2013 warto\u015b\u0107 \u017cycia dobrze rozumian\u0105 cnot\u0105 jest bardzo istotna, a jednocze\u015bnie trzeba si\u0119 godzi\u0107 z cierpieniem, kt\u00f3rego nie da si\u0119 przecie\u017c ca\u0142kowicie wyeliminowa\u0107 z \u017cycia ludzkiego. Jest to szczeg\u00f3lnie istotne w perspektywie Krzy\u017ca Chrystusa i ca\u0142ej eschatologii.<\/p>\n\n\n\n

        Inne staro\u017cytne szko\u0142y, z kt\u00f3rych te\u017c czerpi\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne nurty my\u015blowe troch\u0119 inaczej podchodzi\u0142y do spraw cnoty, czyli warto\u015bci i cierpienia. Hedoni\u015bci na przyk\u0142ad k\u0142adli nacisk na doznawanie tylko przyjemno\u015bci, nawet kosztem innych. A chocia\u017cby cynicy negowali w og\u00f3le warto\u015b\u0107 \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

        W rozumieniu stoickim, ale i chrze\u015bcija\u0144skim \u017cycie warto\u015bciami i godzenie si\u0119 z konieczno\u015bciami mia\u0142o i ma tworzy\u0107 harmonijne podej\u015bcie do \u017cycia, \u015bwiata, siebie samego i innych ludzi. Trzeba tak \u017cy\u0107, by nie czyni\u0107 krzywdy innym, szanowa\u0107 siebie i jednocze\u015bnie docenia\u0107 walory \u017cycia i \u015bwiata, nie pomijaj\u0105c jednak tych rzeczywisto\u015bci niekoniecznie tylko jasnych.<\/p>\n\n\n\n

        Nasuwa si\u0119 tu w pewien spos\u00f3b analogia do w\u0142a\u015bciwie rozumianej asertywno\u015bci \u2013 poj\u0119cia filozoficznego, kt\u00f3re oznacza znajdowanie \u201ez\u0142otego \u015brodka\u201d, czyli takiego bycia w \u015bwiecie, kt\u00f3re pozwoli na harmonijne trwanie w zgodzie z lud\u017ami, sob\u0105 i \u015bwiatem, jednak stawiaj\u0105c te\u017c granice z\u0142u, kt\u00f3re chce kogo\u015b skrzywdzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

        Natomiast w rozumieniu chocia\u017cby hedonistycznym doznawanie przyjemno\u015bci \u017cycia mo\u017ce si\u0119 wi\u0105za\u0107 z krzywd\u0105 innych ludzi. Nie jest to przeszkod\u0105 w doznawaniu przyjemno\u015bci przez egoistycznych hedonist\u00f3w. A cynicy raczej nie przejmuj\u0105 si\u0119 zbytnio krzywd\u0105 innych, te\u017c dbaj\u0105c raczej g\u0142\u00f3wnie o samych siebie.<\/p>\n\n\n\n

        \u201e\u2026Celem postawy stoickiej jest \u017cycie zgodne z cnot\u0105, pojmowan\u0105 jako harmonia rozumnych dzia\u0142a\u0144 cz\u0142owieka, opartych na porz\u0105dku racjonalnej natury; cechuje j\u0105 sta\u0142a samo\u015bwiadomo\u015b\u0107 i odczuwanie siebie jako cz\u0105stki kosmosu, spok\u00f3j wewn\u0119trzny, opanowanie afekt\u00f3w, niewzruszono\u015b\u0107 wobec tego, co od cz\u0142owieka nie zale\u017cy, daj\u0105ce wolno\u015b\u0107 i szcz\u0119\u015bcie\u2026\u201d[2]<\/a><\/p>\n\n\n\n

        A o tym, \u017ce stoicyzm \u0142atwo zaadoptowa\u0142 si\u0119 w chrze\u015bcija\u0144stwie \u015bwiadcz\u0105 te\u017c s\u0142owa przypisywane Markowi Aureliuszowi (\u017cy\u0142: 121-180 n.e.) \u2013 staro\u017cytnemu g\u0142osicielowi tych idei:<\/p>\n\n\n\n

        \u201eBo\u017ce, u\u017cycz mi pogody ducha, 
        Abym godzi\u0142 si\u0119 z tym, czego nie mog\u0119 zmieni\u0107
        Odwagi, abym zmienia\u0142 to, co mog\u0119 zmieni\u0107
        I m\u0105dro\u015bci, abym odr\u00f3\u017cnia\u0142 jedno od drugiego.<\/p>\n\n\n\n


            Pozw\u00f3l mi co dzie\u0144 \u017cy\u0107 tylko jednym dniem,
            I czerpa\u0107 rado\u015b\u0107 chwili, kt\u00f3ra trwa.
            I w trudnych do\u015bwiadczeniach losu ujrze\u0107 drog\u0119 wiod\u0105c\u0105 do spokoju
            I przyj\u0105\u0107 – jak Ty to czyni\u0142e\u015b – ten grzeszny \u015bwiat takim,
            Jakim on naprawd\u0119 jest, a nie takim, jak ja chcia\u0142bym go widzie\u0107.<\/p>\n\n\n\n


            I ufa\u0107, \u017ce je\u015bli pos\u0142usznie poddam si\u0119 Twojej woli,
            To wszystko b\u0119dzie jak nale\u017cy.
            Tak, bym w \u017cyciu osi\u0105gn\u0105\u0142 umiarkowane szcz\u0119\u015bcie u Twego boku,
            na wieki posiad\u0142 szcz\u0119\u015bliwo\u015b\u0107 niesko\u0144czon\u0105.\u201d        [3]<\/a><\/p>\n\n\n\n

        1.2. Wed\u0142ug staro\u017cytnej triady<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Dobro, prawda i pi\u0119kno. Ta staro\u017cytna triada warto\u015bci (zwana plato\u0144sk\u0105) dobrze rozumianych doskonale wpisuje si\u0119 w afirmacj\u0119 \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

        \u017beby cieszy\u0107 si\u0119 r\u00f3\u017cnymi dobrami, trzeba trwa\u0107 w prawdzie i docenia\u0107 pi\u0119kno\u2026 w\u0142a\u015bnie \u017cycia. Mo\u017cna w pewnym sensie postawi\u0107 tu znak r\u00f3wno\u015bci mi\u0119dzy tymi trzema podstawowymi warto\u015bciami i podkre\u015bli\u0107 je s\u0142owem: \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n

        Dobro=prawda=pi\u0119kno \/ \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n

        Na gruncie chrze\u015bcija\u0144skim doskona\u0142ym wype\u0142nieniem tych warto\u015bci jest mi\u0142o\u015b\u0107. Ona ma t\u0142umaczy\u0107, co jest dobrem, jaka jest prawda i co jest pi\u0119kne zdecydowanie. Dobro jednego cz\u0142owieka ko\u0144czy si\u0119 tam, gdzie zaczyna si\u0119 z\u0142o drugiego. Prawda ma by\u0107 \u015bwiat\u0142em, kt\u00f3re \u201eroz\u015bwietla\u201d \u017cycie ku dobru, a pi\u0119kno ma by\u0107 i dobre, i prawdziwe.<\/p>\n\n\n\n

        Dlatego te trzy warto\u015bci mog\u0105 by\u0107 stosowane wymiennie. I ju\u017c tak by\u0142o w uj\u0119ciu klasycznym staro\u017cytnych. Relatywizm warto\u015bci tu w gr\u0119 nie wchodzi. S\u0105 i maj\u0105 by\u0107 one odwieczne, jasne i czyste. Dlatego te\u017c chrze\u015bcija\u0144stwo doskonale odnalaz\u0142o si\u0119 w tej triadzie, a dodatkowo do warto\u015bci podsumowuj\u0105cej \u017cycia doda\u0142o mi\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

        \u017bycie = mi\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

        \u017bycie powinno si\u0119 r\u00f3wna\u0107 z mi\u0142o\u015bci\u0105. Bez mi\u0142o\u015bci \u017cycie staje si\u0119 swym wypaczeniem.<\/p>\n\n\n\n

        1.3. Jako zach\u0119ta do pracy<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

        \u201eBo pi\u0119kno na to jest, by zachwyca\u0142o<\/p>\n\n\n\n

        Do pracy \u2013 praca, by si\u0119 zmartwychwsta\u0142o\u201d[4]<\/a><\/p>\n\n\n\n

        Afirmacja \u017cycia nie ma s\u0142u\u017cy\u0107 samej tej tylko idei, lecz ma prowadzi\u0107 do wyzwolenia w cz\u0142owieku dobrych tendencji do pi\u0119knej i prawdziwej pracy. Cz\u0142owiek jest tak skonstruowany (czytaj: stworzony), \u017ce potrzebuje znajdowa\u0107 uj\u015bcia dla swej dzia\u0142alno\u015bci, jaka by ona nie by\u0142a. Najprostszym wype\u0142nieniem tej zasady jest w\u0142a\u015bnie praca, czyli pewna aktywno\u015b\u0107 ludzka, maj\u0105ca przynosi\u0107 r\u00f3\u017cne owoce.<\/p>\n\n\n\n

        Praca cz\u0142owieka mo\u017ce by\u0107 realizowana w r\u00f3\u017cnych wymiarach i na wielu p\u0142aszczyznach. Najwa\u017cniejsze jest to, by cz\u0142owiek realizowa\u0142 w niej swoje cz\u0142owiecze\u0144stwo. Nie chodzi tu tylko o prac\u0119 zarabkow\u0105, lecz bardziej o aktywno\u015bci r\u00f3\u017cne, dzi\u0119ki kt\u00f3rym w ludziach wyzwalaj\u0105 si\u0119 intencje ku dobru.<\/p>\n\n\n\n

        Cz\u0142owiek powinien tak \u017cy\u0107, pracowa\u0107 i odpoczywa\u0107, by jego egzystencja nie by\u0142a \u201epusta\u201d, by zrealizowa\u0142 on potencja\u0142, kt\u00f3ry jest mu dany.<\/p>\n\n\n\n

        A jednocze\u015bnie:<\/p>\n\n\n\n

        \u201eOra et labora\u201d<\/em> (\u0142ac. m\u00f3dl si\u0119 i pracuj).<\/p>\n\n\n\n

        Te s\u0142owa Benedykta z Nursji (480-547) podkre\u015blaj\u0105 te\u017c inn\u0105 sfer\u0119, kt\u00f3r\u0105 powinien realizowa\u0107 cz\u0142owiek \u2013 i co te\u017c przebija si\u0119 ze s\u0142\u00f3w Norwida powy\u017cszych. Mianowicie praca cz\u0142owieka, jego odpoczynek i modlitwa powinny zmierza\u0107 w \u017cyciu ludzkim naturalnie w stron\u0119 eschatologii, by cz\u0142owiek dzi\u0119ki tym sprawom dosi\u0119gn\u0105\u0142 te\u017c przeznaczenia wiecznego.<\/p>\n\n\n\n

        Modlitwa i praca to dwa \u201eskrzyd\u0142a\u201d, kt\u00f3re maj\u0105 wznosi\u0107 cz\u0142owieka ku Bogu.<\/p>\n\n\n\n

        Rozdz. II <\/strong>Warunkowania moralne ochrony \u017cycia.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Moralno\u015b\u0107 powinna s\u0142u\u017cy\u0107 \u017cyciu. W takim aspekcie, \u017ce \u017cycie jest dobre ze swej natury i wszystko, co mu s\u0142u\u017cy te\u017c jest dobre. Wa\u017cn\u0105 te\u017c kwestia jest to, \u017ce granic\u0105 dobra \u017cycia cz\u0142owieka jest z\u0142o innego.<\/p>\n\n\n\n

        2.1. Wed\u0142ug Dekalogu<\/em> – prawo do \u017cycia dla ka\u017cdego<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Podstawow\u0105 norm\u0105 moraln\u0105, reguluj\u0105c\u0105 funkcjonowanie cz\u0142owieka w \u015bwiecie wobec innych jest: nie zabijaj! P\u0142ynie ono z Dekalogu<\/em>, czyli fundamentu moralnego spu\u015bcizny zachodnio-chrze\u015bcija\u0144skiej (w\u0142a\u015bciwej te\u017c dla innych tradycji).<\/p>\n\n\n\n

        Klasyczne uj\u0119cie tej zasady polega na tym, by nie zabija\u0107 nigdy, bo to zawsze jest niesprawiedliwe. Jedynym odst\u0119pstwem od tego jest obrona w\u0142asna lub innych ludzi przed niesprawiedliw\u0105 agresj\u0105. Tak si\u0119 dzieje chocia\u017cby w przypadku tak zwanej obrony koniecznej, czy wojny sprawiedliwej \u2013 czyli w obronie suwerenno\u015bci w\u0142asnego narodu.<\/p>\n\n\n\n

        W innym przypadku \u201enie zabijaj\u201d jest norm\u0105 \u2013 opok\u0105, na kt\u00f3rej powinno opiera\u0107 si\u0119 ca\u0142e prawo i humanistyczna postawa cz\u0142owieka w swym rozumieniu najw\u0142a\u015bciwszym. Ca\u0142e prawo w swej istocie powinno temu s\u0142u\u017cy\u0107, czyli obronie \u017cycia przed jak\u0105kolwiek na nie napa\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n

        W tym aspekcie tak zwane \u201eprawo d\u017cungli\u201d, gdzie racj\u0119 maj\u0105 silni, nie powinno regulowa\u0107 stosunk\u00f3w ludzkich. A w rozumieniu chrze\u015bcija\u0144skim obrona \u017cycia najs\u0142abszych, najmniejszych jest kwintesencj\u0105 humanitarnego podej\u015bcia do \u017cycia i temu te\u017c powinny s\u0142u\u017cy\u0107 instrumenty cywilizowanego pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

        Tak to postrzega ca\u0142a tradycja klasyczna. Nigdy drog\u0105 do celu nie powinna by\u0107 tak zwana \u201edroga po trupach\u201d \u2013 w uj\u0119ciu indywidualnym i strukturalnym. Warto\u015b\u0107 ka\u017cdego \u017cycia jest bowiem bezcenna jako taka, \u017ce cz\u0142owiek sam sobie \u017cycia nie daje, lecz jest ono pierwszym darem, z kt\u00f3rego te\u017c powinny p\u0142yn\u0105\u0107 i inne. To warto\u015b\u0107 podstawowa, baza, z kt\u00f3rej p\u0142yn\u0105 inne warto\u015bci w rozumieniu pozytywnym.<\/p>\n\n\n\n

        2.2. Wed\u0142ug filozofii dialogu[5]<\/strong><\/a> \u2013 granice cz\u0142owieka<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        W filozofii dialogu zwanej inaczej filozofi\u0105 dramatu jest poddana refleksji kwestia granic moralnych cz\u0142owieka. Cz\u0142owiek w spotkaniu, zar\u00f3wno z Bogiem, jak i drugim \u2013 ma okre\u015blone granice swojego ja. Prawa jednego wobec praw drugiego s\u0105 wsp\u00f3\u0142zale\u017cne i koherentne w tym sensie, \u017ce wolno\u015b\u0107 \u201eja\u201d od \u201ety\u201d jest wolno\u015bci\u0105 \u201eja\u201d dla \u201ety\u201d wzajemn\u0105. Granic\u0105 wolno\u015bci jest z\u0142o, kt\u00f3re mo\u017cna komu\u015b zada\u0107, w tym momencie cz\u0142owiek powinien si\u0119 zatrzyma\u0107 i nie powinien i\u015b\u0107 dalej za t\u0105 granic\u0119, bo ta stanowi integralno\u015b\u0107 mi\u0119dzy-relacyjn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

        Cz\u0142owiek w spotkaniu z Bogiem, \u015bwiatem i drugim powinien stara\u0107 si\u0119 tak dookre\u015bli\u0107, by sp\u00f3jno\u015b\u0107 i harmonijno\u015b\u0107 by\u0142a wsp\u00f3\u0142wzajemna. Ja, \u201eTy\u201d – B\u00f3g, \u201ety\u201d \u2013 drugi cz\u0142owiek, \u201eono\u201d \u2013 \u015bwiat powinny w swej istocie i w swych d\u0105\u017ceniach d\u0105\u017cy\u0107 do pe\u0142ni wzajemnej wsp\u00f3\u0142istno\u015bci w dobru, prawdzie, pi\u0119knie.<\/p>\n\n\n\n

        Rys. 3 Dramat spotkania (HP).<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

        W filozofii dramatu spotkanie naznaczone z\u0142em dla drugiego staje si\u0119 wypaczeniem istoty cz\u0142owiecze\u0144stwa. Tam, gdzie pojawia si\u0119 z\u0142o w relacji ko\u0144czy si\u0119 cz\u0142owiecze\u0144stwo, bo zostaje ono wypaczone przez d\u0105\u017cenie ku krzywdzie innego. Pe\u0142ne spotkanie \u2013 z Bogiem, z \u201einnym\u201d i ze sob\u0105 powinno by\u0107 nastawione na dobro prawdziwe \u2013 ku zbudowaniu wzajemnemu i siebie samego ku pe\u0142ni cz\u0142owiecze\u0144stwa, rozumianej jako spe\u0142nienie najistotniejszych pragnie\u0144 i d\u0105\u017ce\u0144 ludzkich.<\/p>\n\n\n\n

        Inaczej m\u00f3wi\u0105c, tylko w dobru i pi\u0119knie, prawdzie \u2013 wobec ja i \u201einnego\u201d mo\u017ce cz\u0142owiek w pe\u0142ni odnale\u017a\u0107 siebie i istot\u0119 cz\u0142owiecze\u0144stwa. Temu te\u017c ma s\u0142u\u017cy\u0107 mi\u0119dzy innymi jakkolwiek praca podejmowana przez cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n

        2.3. Amoralno\u015b\u0107 jako zaprzeczenie cz\u0142owiecze\u0144stwa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        W uj\u0119ciu klasycznym amoralno\u015b\u0107, czyli odrzucenie etyki, post\u0119powania ku dobru swemu i innych \u2013 zak\u0142\u00f3ca odwieczny porz\u0105dek \u015bwiata. Odrzuca ona dobro jako warto\u015b\u0107, wypaczaj\u0105c jego rozumienie tylko ku egoizmowi. Niszczy prawd\u0119 \u2013 kt\u00f3ra traktowana relatywnie ma s\u0142u\u017cy\u0107 tylko temu, czemu chce, aby s\u0142u\u017cy\u0142a. A pi\u0119kno staje si\u0119 narz\u0119dziem ideologicznym ku realizowaniu okre\u015blonych cel\u00f3w, sprzecznych cz\u0119sto z zasadami humanistycznymi.<\/p>\n\n\n\n

        Imperatyw kategoryczny Immanuela Kanta (1724\u20131804):<\/p>\n\n\n\n

        \u201eDwie rzeczy nape\u0142niaj\u0105 umys\u0142 coraz to nowym i wzmagaj\u0105cym si\u0119 podziwem i czci\u0105, im cz\u0119\u015bciej i trwalej si\u0119 nad nimi zastanawiamy: niebo gwia\u017adziste nade mn\u0105 i prawo moralne we mnie.\u201d<\/p>\n\n\n\n

        <Zwei Dinge erf\u00fcllen das Gem\u00fct mit immer neuer und zunehmender Bewunderung und Ehrfurcht, je \u00f6fter und anhaltender sich das Nachdenken damit besch\u00e4ftigt: Der bestirnte Himmel \u00fcber mir, und das moralische Gesetz in mir. (niem.)>[6]<\/a><\/p>\n\n\n\n

        Sk\u0105d in\u0105d s\u0142uszne za\u0142o\u017cenie Kanta, \u017ce moralno\u015b\u0107 powinna by\u0107 we wn\u0119trzu cz\u0142owieka ukszta\u0142towana, mo\u017ce prowadzi\u0107 jednak do swego zaprzeczenia w tym sensie, \u017ce cz\u0142owiek uznaje siebie za \u017ar\u00f3d\u0142o moralno\u015bci i nie pracuje nad tym, by etyka wewn\u0119trzna by\u0142a harmonijna i sp\u00f3jna wobec siebie, \u015bwiata i innych. Niestety, kiedy cz\u0142owiek uznaje siebie i tylko swoje dobra za w\u0142a\u015bciwe w podej\u015bciu do rzeczywisto\u015bci i innych, to wtedy taka moralno\u015b\u0107 staje si\u0119 amoralno\u015bci\u0105. Co wolno mi, niekoniecznie wolno innemu \u2013 w tym rozumieniu. I przys\u0142owiowe:<\/p>\n\n\n\n

         \u201eJe\u015bli kto\u015b Kalemu zabra\u0107<\/em> krowy, to jest z\u0142y uczynek. Dobry, to jak Kali zabra\u0107<\/em> komu\u015b krowy\u201d[7]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

        W pe\u0142ni ukszta\u0142towana moralno\u015b\u0107 nie b\u0119dzie chcia\u0142a innemu czyni\u0107 krzywdy, szanuj\u0105c jego granice i jednocze\u015bnie b\u0119dzie dawa\u0142a odp\u00f3r z\u0142u \u2013 skierowanego w kt\u00f3r\u0105kolwiek stron\u0119 \u2013 czy do siebie, czy innych.<\/p>\n\n\n\n

        W tym aspekcie wszelkie dzia\u0142ania przeciwko \u017cyciu trzeba uzna\u0107 za amoralne. Szczeg\u00f3lnie przeciwko najs\u0142abszym i najmniejszym \u2013 czyli tym, kt\u00f3rych powinno si\u0119 chroni\u0107: nienarodzonym, chorym. Aborcja i eutanazja jest w podej\u015bciu fundamentalnym zaprzeczeniem humanitarnego uj\u0119cia cz\u0142owiecze\u0144stwa. A prawo do tych proceder\u00f3w jest tak naprawd\u0119 w swej istocie bezprawne, bo przeczy etyce \u2013 nie tylko chrze\u015bcija\u0144skiej, lecz i tej p\u0142yn\u0105cej z warto\u015bci uniwersalnych.<\/p>\n\n\n\n

        Rozdz. III <\/strong>Warto\u015bci uniwersalne w s\u0142u\u017cbie \u017cycia.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Dobrze rozumiana cnota zak\u0142ada poszanowanie ka\u017cdego \u017cycia. Harmonia, sp\u00f3jno\u015b\u0107 i koherentno\u015b\u0107 \u017cycia cz\u0142owieka jest we wzajemno\u015bci praw jednego cz\u0142owieka wobec innych ludzi. Wszystkie warto\u015bci pozytywne powinny uk\u0142ada\u0107 si\u0119 w tym kierunku \u2013 w s\u0142u\u017cbie \u017cyciu. Wtedy przyjmuj\u0105 one sw\u00f3j w\u0142a\u015bciwy wyraz i s\u0105 zgodne ze swym przeznaczeniem, czyli kszta\u0142towaniem cz\u0142owieka ku pe\u0142ni wsp\u00f3\u0142relacyjno\u015bci. Droga ku prawdzie, dobru i pi\u0119knu \u2013 w mi\u0142o\u015bci pozwala rozeznawa\u0107 te\u017c w\u0142a\u015bciwe usytuowanie innych warto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

        3.1. Sprawiedliwo\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Sprawiedliwe podej\u015bcie do \u015bwiata, siebie i innych zak\u0142ada pewn\u0105 r\u00f3wnowag\u0119. Aby odda\u0107 ka\u017cdemu, co mu si\u0119 nale\u017cy \u2013 trzeba znale\u017a\u0107 w\u0142a\u015bciwy balans w tych prawach i mie\u0107 w\u0142a\u015bciwie ukszta\u0142towan\u0105 postaw\u0119 moraln\u0105.<\/p>\n\n\n\n

        Sprawiedliwo\u015b\u0107 dobrze rozumiana wyznacza drog\u0119 r\u00f3wnowa\u017cn\u0105, kt\u00f3ra bierze pod uwag\u0119 te trzy aspekty: \u201eja\u201d, \u201ety\u201d, \u015bwiat. Sprawiedliwo\u015b\u0107 nigdy nie opiera si\u0119 na krzywdzie innych. Nie pomija te\u017c siebie. Jest \u201ejasn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 po drogach ludzkich\u201d \u2013 w swym w\u0142a\u015bciwym rozumieniu, cho\u0107 nie pomija te\u017c r\u00f3\u017cnych trudno\u015bci w jej praktykowaniu.<\/p>\n\n\n\n

        W\u0142a\u015bciwe oddawanie sprawiedliwo\u015bci w swych wszystkich prze\u0142o\u017ceniach domaga si\u0119 ci\u0105g\u0142ej pracy nad sob\u0105 i czuwania, by:<\/p>\n\n\n\n

        \u201e\u2026nie tchn\u0105\u0107 d\u017cumy w twarz drugiego cz\u0142owieka\u2026\u201d[8]<\/a><\/p>\n\n\n\n

        – Czyli by nie uczyni\u0107 komu\u015b niesprawiedliwego z\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

        Droga sprawiedliwa nigdy nie ma na wzgl\u0119dzie czyjego\u015b z\u0142a, lecz \u201ewsp\u00f3\u0142weseli si\u0119\u201d ona z prawd\u0105, dobrem i pi\u0119knem. Sprawiedliwo\u015b\u0107 jest w swej istocie odmian\u0105 mi\u0142o\u015bci racjonalnej, za kt\u00f3r\u0105 dobrze te\u017c, gdy pod\u0105\u017caj\u0105 inne sfery wewn\u0119trzne w cz\u0142owieku.<\/p>\n\n\n\n

        Prawo\u015b\u0107 za\u015b \u015bci\u015ble wi\u0105\u017ce si\u0119 ze sprawiedliwo\u015bci\u0105. Prawo\u015b\u0107 nie oznacza przestrzegania niesprawiedliwych praw. Prawo\u015b\u0107 to wewn\u0119trzny barometr post\u0119powania w zgodzie z etyk\u0105 ku dobru. I zar\u00f3wno ze sprawiedliwo\u015bci\u0105, jak i prawo\u015bci\u0105 wi\u0105\u017ce si\u0119 solidarno\u015b\u0107 mi\u0119dzyludzka, szczeg\u00f3lnie wobec najs\u0142abszych, najmniejszych, krzywdzonych.<\/p>\n\n\n\n

        3.2. Uczciwo\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Szczero\u015b\u0107 wobec siebie i innych zak\u0142ada poj\u0119cie wewn\u0119trznej uczciwo\u015bci, kt\u00f3ra powinna mie\u0107 te\u017c prze\u0142o\u017cenia na aktywno\u015bci cz\u0142owieka. Szczero\u015b\u0107, czyli odrzucenie wszelkiego k\u0142amstwa, fa\u0142szu i ob\u0142udy \u2013 jest fundamentalna dla \u017cycia w prawdzie (wewn\u0119trznego i ku \u015bwiatu).<\/p>\n\n\n\n

        Nie mo\u017cna dobrze rozumie\u0107 warto\u015bci uniwersalnych, kiedy nie trwa si\u0119 w prawdzie ku dobru. Szczero\u015b\u0107 zak\u0142ada te\u017c intencjonalno\u015b\u0107 czyst\u0105 wobec innych. Nie da si\u0119 \u017cy\u0107 w prawdzie, kiedy zak\u0142amuje si\u0119 spojrzenie swojego na siebie, czy drugiego.<\/p>\n\n\n\n

        Szczero\u015b\u0107 to te\u017c dobra wiara w podejmowanych aktywno\u015bciach z za\u0142o\u017ceniem dobra wsp\u00f3lnego. Wi\u0105\u017ce si\u0119 te\u017c ona z czysto\u015bci\u0105, czyli prostot\u0105 odruch\u00f3w wobec siebie i drugiego cz\u0142owieka. A umiarkowanie wyznacza balans, by nie popa\u015b\u0107 w sprawy jej przeciwne.<\/p>\n\n\n\n

        Jednocze\u015bnie nie jest ona naiwno\u015bci\u0105. Nie \u201ewybiela kwestii ciemnych\u201d w \u017cyciu ludzkim, lecz nazywa \u201epo imieniu\u201d i stara si\u0119 wed\u0142ug tego post\u0119powa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

        Warto tu mo\u017ce przytoczy\u0107 pewien uniwersalny tekst, kt\u00f3ry jest zgodny ze wszystkimi za\u0142o\u017ceniami dobrze rozumianych warto\u015bci uniwersalnych i ich wypadkowych.<\/p>\n\n\n\n

        3.3. Wed\u0142ug Dezyderaty<\/em> [9]<\/strong><\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n

        \u201ePrzechod\u017a spokojnie przez ha\u0142as i po\u015bpiech, i pami\u0119taj, jaki spok\u00f3j mo\u017cna znale\u017a\u0107 w ciszy.
        O ile to mo\u017cliwe, bez wyrzekania si\u0119 siebie b\u0105d\u017a na dobrej stopie ze wszystkimi.
        Wypowiadaj swoj\u0105 prawd\u0119 jasno i spokojnie, wys\u0142uchaj innych, nawet t\u0119pych i nie\u015bwiadomych, oni te\u017c maj\u0105 swoja opowie\u015b\u0107.
        Unikaj g\u0142o\u015bnych i napastliwych – s\u0105 udr\u0119k\u0105 ducha.
        Por\u00f3wnuj\u0105c si\u0119 z innymi mo\u017cesz sta\u0107 si\u0119 pr\u00f3\u017cny i zgorzknia\u0142y, bowiem zawsze znajdziesz lepszych i gorszych od siebie.

        Niech twoje osi\u0105gni\u0119cia zar\u00f3wno jak plany b\u0119d\u0105 dla Ciebie \u017ar\u00f3d\u0142em rado\u015bci.
        Wykonaj sw\u0105 prac\u0119 z sercem – jakakolwiek by\u0142aby skromna, j\u0105 jedynie posiadasz
        w zmiennych kolejach losu.
        B\u0105d\u017a ostro\u017cny w interesach, na \u015bwiecie bowiem pe\u0142no oszustwa.
        Niech Ci to jednak nie zas\u0142oni prawdziwej cnoty; wielu ludzi d\u0105\u017cy do wznios\u0142ych idea\u0142\u00f3w
        i wsz\u0119dzie \u017cycie pe\u0142ne jest heroizmu.

        B\u0105d\u017a sob\u0105, zw\u0142aszcza nie udawaj uczucia.
        Ani te\u017c nie podchod\u017a cynicznie do mi\u0142o\u015bci, albowiem wobec osch\u0142o\u015bci i rozczarowa\u0144 ona jest wieczna jak trawa.
        Przyjmij spokojnie co Ci lata doradzaj\u0105 z wdzi\u0119kiem wyrzekaj\u0105c si\u0119 spraw m\u0142odo\u015bci.

        Rozwijaj si\u0142\u0119 ducha, aby mog\u0142a ci\u0119 os\u0142oni\u0107 w nag\u0142ym nieszcz\u0119\u015bciu.
        Lecz nie dr\u0119cz si\u0119 tworami wyobra\u017ani. Wiele obaw rodzi si\u0119 ze znu\u017cenia i samotno\u015bci.
        Obok zdrowej dyscypliny b\u0105d\u017a dla siebie \u0142agodny.
        Jeste\u015b dzieckiem wszech\u015bwiata nie mniej ni\u017c drzewa i gwiazdy, masz prawo by\u0107 tutaj.
        I czy to jest dla ciebie jasne, czy nie – wszech\u015bwiat bez w\u0105tpienia jest na dobrej drodze.

        Tak wi\u0119c \u017cyj w zgodzie z Bogiem, czymkolwiek On ci si\u0119 wydaje,
        czymkolwiek si\u0119 trudzisz i jakiekolwiek s\u0105 twoje pragnienia, w zgie\u0142kliwym pomieszaniu \u017cycia zachowaj spok\u00f3j ze sw\u0105 dusz\u0105.
        Przy ca\u0142ej swej z\u0142udno\u015bci, znoju i rozwianych marzeniach jest to pi\u0119kny \u015bwiat.
        B\u0105d\u017a pogodny. D\u0105\u017c do szcz\u0119\u015bcia.\u201d

        Jest to pi\u0119kny utw\u00f3r, kt\u00f3ry znalaz\u0142 swe przeniesienie muzyczne. Doskonale dookre\u015bla on drog\u0119 ludzk\u0105 na kanwie warto\u015bci. A jego ilustracja muzyczna, zaadaptowana przez krakowsk\u0105 \u201ePiwnic\u0119 pod baranami\u201d        [10]<\/a> pi\u0119knie kszta\u0142tuje wra\u017cliwo\u015b\u0107 cz\u0142owieka otwartego na pi\u0119kno te\u017c w sztuce. Bo i sztuka powinna w swym uj\u0119ciu klasycznym by\u0107 wyrazem dobra, pi\u0119kna i prawdy \u2013 a najlepiej kiedy te uniwersalia wyst\u0119puj\u0105 razem, bo one si\u0119 dookre\u015blaj\u0105 i przenikaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

        Droga cz\u0142owieka jako balans pomi\u0119dzy warto\u015bciami i w zgodzie z nimi nigdy si\u0119 \u201enie zestarzeje\u201d. Uj\u0119cie klasyczne tej kwestii trwa przecie\u017c jednak ju\u017c od staro\u017cytno\u015bci cz\u0142owieka, czyli od kiedy cz\u0142owiek znalaz\u0142 wyraz na wyra\u017canie tych warto\u015bci. I chocia\u017c si\u0119 mo\u017ce wydawa\u0107, \u017ce \u015bwiat od tego mo\u017ce odej\u015b\u0107, to jednak w wielu sercach to si\u0119 nie dokona \u2013 bo ta droga jest tam w\u0142a\u015bnie wpisana, w sercu i jest te\u017c zgodna z dobrze poj\u0119t\u0105 m\u0105dro\u015bci\u0105 i rozumno\u015bci\u0105 trwania w \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n

        ZAMIAST ZAKO\u0143CZENIA \u2013 dlaczego warto\u015bci?<\/p>\n\n\n\n

        Aby doceni\u0107 warto\u015b\u0107 \u017cycia i dobrze j\u0105 rozumie\u0107, to s\u0142u\u017c\u0105 temu inne warto\u015bci. Triada staro\u017cytna zaadoptowana do chrze\u015bcija\u0144stwa szczeg\u00f3lnie si\u0119 przyczynia ku temu. A i inne warto\u015bciowe cnoty, z tego wyp\u0142ywaj\u0105ce – pozwalaj\u0105 doceni\u0107 podstawowy walor, czyli \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n

        Warto\u015bci maj\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 temu, by \u017cycie nie by\u0142o tylko i wy\u0142\u0105cznie egzystencj\u0105, lecz czym\u015b wi\u0119cej. Przecie\u017c \u017cycie nie polega tylko na zaspakajaniu podstawowych potrzeb fizjologicznych (nie pomijaj\u0105c i ich tu), lecz jest i powinno by\u0107 czym\u015b wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n

        \u017bycie powinno \u201ewychyla\u0107 si\u0119\u201d \u2013 ku drugiemu: cz\u0142owiekowi, Bogu, \u015bwiatu. Powinno by\u0107 dla.. Nie tylko dla siebie, ale i dla innych. Powinno przebiega\u0107 w zgodzie z sob\u0105, innymi i \u015bwiatem – w rozumieniu harmonijnej wsp\u00f3\u0142egzystencji. Dzi\u0119ki temu cz\u0142owiek mo\u017ce d\u0105\u017cy\u0107 do pe\u0142ni, co szczytnie zwie si\u0119 w uj\u0119ciu klasycznym \u2013 pe\u0142ni\u0105 cz\u0142owiecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

        Czego nale\u017cy \u017cyczy\u0107 i sobie, i innym ludziom.<\/p>\n\n\n\n

        BIBLIOGRAFIA<\/p>\n\n\n\n